Yüz araması nasıl çalışır?

Fotoğraf değil, geometri aranıyor

Sistem önce fotoğraftaki yüzü bulur. Sonra üzerine onlarca referans noktası yerleştirir: göz köşeleri, göz bebeklerinin merkezi, burun ucu, burun kanatları, dudak köşeleri, çene ucu, kaş uçları.

Ardından bu noktalar arasındaki oranları ölçer. Gözler arası mesafenin yüz genişliğine oranı, burun uzunluğunun göz-ağız aralığına oranı, çene hattının açısı gibi düzinelerce oran. Bu oranlar tek başına anlam taşımaz; birlikte bir sayı dizisi oluşturur. Buna yüz imzası ya da gömme (embedding) denir.

Aranan şey artık fotoğrafınız değil, bu sayı dizisidir. Oranlar mutlak piksellere değil, noktaların birbirine göre mesafelerine dayandığı için de birçok değişikliğe dayanır. Fotoğrafı küçültün, kırpın, siyah beyaza çevirin, üzerine filtre uygulayın — noktalar arasındaki oranlar büyük ölçüde aynı kalır. Aynı kişinin beş yıl önceki bir karesi bile, kemik yapısı pek değişmediği için eşleşebilir.

Sınır, bu geometrinin bozulduğu yerdir. Yüz kameraya çok açılıysa, yarısı saç ya da elle kapalıysa, ya da güneş gözlüğü göz köşelerini gizliyorsa, sistem güvenilir bir imza çıkaramaz. Oranları okuyamadığında tahmin etmez; o yüzü es geçer.

Ters görsel aramadan farkı

Bu, en çok karıştırılan noktadır. Google Görseller, TinEye ve Bing gibi ters görsel arama araçları aynı dosyayı arar — yüklediğiniz karenin kopyalarını ve neredeyse birebir eşlerini. Bir fotoğrafın nereden geldiğini, ilk kez nerede yayınlandığını ya da izinsiz kullanılıp kullanılmadığını bulmak için bunlar hızlı ve ücretsizdir. Önce onları deneyin.

Ama sınırları da açıktır. Fotoğrafı biraz kırpın, yeniden kaydedin ya da filtre uygulayın; ters arama çoğu zaman sonuç vermez. Dahası, aynı kişinin başka bir karesini bulamaz — çünkü o başka bir dosyadır. Google, insanları yüzden eşleştirmeyi bir eksiklik olarak değil, bilinçli bir tercih olarak kısıtlar; mahremiyet gerekçesiyle bu konuda isteyerek zayıftır.

Yüz araması ise dosyayı değil kişiyi arar. Aynı yüzü, tamamen farklı bir fotoğrafta — başka bir kıyafette, başka bir yılda, başka bir arka planda — bulabilir. Güçlü yanı da, kaygı verici yanı da budur. Ücretsiz araçlar içinde yüze en çok yaklaşan Yandex'tir; arama kutusundaki kamera simgesinden bir fotoğraf yükleyip yüzü kırparak deneyebilirsiniz. Bizim yüz aramamız da aynı mantıkla çalışır, ama yalnızca yüzlere odaklı bir indeks üzerinde.

İndeks ne kadarını görüyor

Karşılaştırma bir indekse karşı yapılır: kamuya açık sayfalarda önceden bulunmuş ve imzaya çevrilmiş yüzlerden oluşan bir koleksiyon. Kaynaklar açık profiller, forumlar, haber siteleri, bloglar ve herkese görünür dizinlerdir.

İndeksin dışında kalanlar da en az içindekiler kadar önemlidir. Kapalı hesaplar, giriş isteyen sayfalar, özel mesajlar ve arama motorlarına kapatılmış siteler kapsam dışıdır. Hiçbir meşru yüz araması bir hesabın şifresini kırıp arkasına bakmaz; yalnızca zaten herkese açık olanı görür.

Cevabın saniyeler içinde gelmesinin sebebi de budur. Yavaş iş — sayfaları imzaya çevirmek — önceden yapılmıştır. Sizin fotoğrafınızın kısa sayı dizisini saklanan milyonlarca diziyle karşılaştırmak ise ucuz ve hızlı bir aritmetiktir.

Bir de zaman boyutu var. İndeks, internetin belirli bir andaki anlık görüntüsüdür. Sayfalar yayından kalkar, profiller kapanır, yeni içerik eklenir. Bu yüzden bugün çıkan bir sonuç yarın kaybolabilir; bugün boş dönen bir arama birkaç ay sonra bir şey bulabilir.

Puan ne söyler, ne söylemez

Sonuçlar 0-100 arası bir benzerlik puanıyla gelir. Kabaca: 85 üzeri çok güçlü, 70-85 arası muhtemel, altı zayıftır. Puan, iki imzanın birbirine ne kadar yakın olduğunu söyler.

Söylemediği şey kimliktir. Bu bir olasılık ölçüsüdür, kanıt değil. Kardeşler, akrabalar ve bazen tamamen ilgisiz benzer yüzler yüksek puan alabilir. Tek yumurta ikizlerinde sistem pratikte ayrım yapamaz. Yüksek bir puan 'bakılmaya değer bir aday' demektir, 'bu kesinlikle o kişi' demek değil.

Bir eşleşmeyi nasıl doğrularsınız

Bir eşleşmeyi bir ipucu gibi ele alın, bir hüküm gibi değil. Puana değil, sayfanın bütününe bakın: kullanıcı adı, konum, tarih, diğer fotoğraflar ve anlatı birbiriyle tutarlı mı? Aynı yüzü birkaç bağımsız sayfada, birbiriyle örtüşen bilgilerle görüyorsanız güveniniz artar.

Tek bir sonuç üzerine kesin karar vermeyin — özellikle birini suçlamak ya da bir ilişkiyi bitirmek gibi geri dönüşü olan bir karar söz konusuysa. Sistem size nereye bakacağınızı gösterir; ne bulduğunuza siz karar verirsiniz.

Neden hiç sonuç çıkmaz

Bir arama boş dönebilir ve bunun birçok masum nedeni vardır. Fotoğraf tarafında en sık görülenler şunlardır:

Bazen de sebep daha basittir: o kişinin kamuya açık hiçbir sayfada fotoğrafı yoktur. Sosyal medyasını kapalı tutan biri, indekslenmiş internette büyük ölçüde görünmezdir.

Her durumda, sonuç çıkmaması 'bu kişi internette yok' anlamına gelmez. Yalnızca 'indekslenmiş kamuya açık kaynaklarda bulunamadı' anlamına gelir. Yokluk, bir kanıt değildir.

• Fotoğrafta net bir yüz yok; yüz çok küçük, çok karanlık ya da yandan çekilmiş.
• Güneş gözlüğü, maske ya da saç yüzün önemli noktalarını örtüyor.
• Ağır filtre ya da yapay zekâ rötuşu yüz oranlarını bozmuş.
• Görüntü aşırı sıkıştırılmış ya da bulanık.

Yüz verisi ve etik

Yüz, biyometrik veridir ve sıradan kişisel veriden çok daha sıkı korunur. Türkiye'de KVKK bunu özel nitelikli kişisel veri sayar; Avrupa'da GDPR 9. madde, ABD'de Illinois'in BIPA yasası benzer koruma getirir.

Pratikte çizgi niyette değil kullanımdadır. Kendi yüzünüzü aramak, izin veren birinin yüzünü aramak ya da tanışma uygulamasında konuştuğunuz kişiyi doğrulamak meşrudur. Birini rızası dışında takip etmek, taciz etmek, ya da işe alım, kiralama ve kredi kararlarında kullanmak değildir. Bu araçlar, karşınızdakini doğrulamak ya da kendi fotoğraflarınızı bulmak içindir; birinin peşine düşmek için değil.